PROJE VE ESER HAKKINDA

PROJE VE ESER HAKKINDA

Prof.Dr.AHMET KALA

Istanbul Su Külliyâti Projesi

Istanbul Su Külliyâti Projesi'nin konusu Türklerin Istanbul'u fethinden itibaren Istanbul'un su tarihi, su ile ilgili kurumlar tarihi ve su kültürüne dair belge ve tahlillerdir.

Proje ve yayin yönetmeni Prof.Dr.Ahmet Kala tarafindan projesi hazirlanan çalisma, baslangiçta 14 cilt olarak planlanmis, yapilan yogun çalismalarla yayin sayisi 34 cilde ulasmistir. Bu ciltler konu tasnifli kronolojik belgelerden olusan belgesel eserler ve tahlili eserlerden olusmaktadir. Projede 50 civarinda akademisyen, uzman ve uzman yardimcisi görev almistir.

Projenin Amaci ve Yararlanilan Kaynaklar

Istanbul Su Külliyâti Projesi Osmanli Istanbul'unun su tarihi ve su kültürünü tüm yönleriyle ilk elden arsiv kaynaklarina dayali olarak ortaya koymaya yönelik bir arastirma projesidir.

Istanbul¿un su tarihi ve su kültürü külliyâti günümüze kadar maalesef hazirlanamamistir. Projenin amaci öncelikle bu boslugu doldurmaktir.

Istanbul'daki su yollari, bentler, çesmeler, sebiller ve maksemler gibi su ile ilgili alt ve üst yapilarin ve kuruluslarindan günümüze kadar tarihi arsiv belgeleriyle birlikte toplu halde ilk kez bu çalismada yer almaktadir.

Büyük bir kismi kaybolmus, tahrip edilmis veya yikilmis olan su ile ilgili alt ve üst yapilara dair bilgi ve belgelerin arsivlerden taranarak bulunmasi, transkripsiyonu ve tahlili, ilgili eserlerin, fotograflarin ve haritalarin yeniden degerlendirilerek bu alt ve üst yapilarin halihazir durumlarinin konum, fotograf ve haritalarla yeniden belirlenmesi gibi ayrintili çalismalar da projenin kapsamindadir.

Proje kapsaminda yer alan eserlerin hazirlanmasinda simdiye kadar ortaya çikmamis ve degerlendirilmemis birçok arsiv belgesi ve haritadan faydalanilmistir.

Osmanli devirlerinden Istanbul Büyüksehir Belediyesi¿ne ve onun bir kurulusu olan ISKI¿ye intikal eden belge ve defterlerin tamami ilk kez bu çalismalarda kullanilarak bu belge ve defterlerin önemli bir kismi taranskripsiyon ve tahlilleriyle birlikte yayinlanmistir.

ISKI arsivinde yer alan ve Istanbul su tarihi açisindan önemli ve çok kiymetli bilgilerin yer aldigi sözkonusu defterler, 16. yüzyildan itibaren zaman itibariyle bir seri olusturacak bilgi ve belgelerden olusmaktadir.

Bu belge ve defterler dünya su tarihi içinde de önemli bir yere sahiptir. Günümüzde su tarihini 16. yüzyila kadar geriye götürebilecek ayrintili ve seri halinde arsiv belge, defter ve haritalarinin bulundugu nadir sehirlerden birisi, belki de tek sehir Istanbul¿dur.

Arsiv Kaynaklari

Istanbul Su Külliyati Projesinin iki ana kaynagi vardir.

Birincisi ISKI arsivinde yer alan Istanbul vakif sulari ile ilgili 37 adet defterdir.

Bu defterlerde esas itibariyle merkezde tutulan Istanbul sulari ile ilgili kayitlarin suretleri, ilmuhaber kayitlari, su tevzi ve taksim kayitlari, su yollari, bentler, çesmeler ve maksemler gibi su ile ilgili alt ve üst yapilar, bu yapilari isleten vakiflar ile bu yapilarin bakim ve onarimi, masraflari ve su abone kayitlari yer almaktadir.

ISKI¿deki bu defterlerin tablosu asagidadir:

Tablo 1:

ISKI Vakif Sular Arsivi Vakif Su Defterleri Katologu

DEFTER NUMARASI	DEFTERIN ADI VE KONUSU	IHTIVA ETTIGI YILLAR	EBADI	TOPLAM SAYFA ADEDI	YAZILI SAYFA ADEDI
1	Hatt-i hümâyun defteri	H. 1071 - 1218	38 x 14	280	184
2	Birinci Ilm ü haber defteri	H. 1232 - 1247	45 x 16	428	192
3	Ikinci Ilm ü haber defteri	H. 1249 - 1251	45 x 16	362	34
4	Üçüncü Ilm ü haber defteri	H. 1235 - 1245	45 x 16	238	96
5	Ilm ü haber Ocak defteri	H. 1203 - 1237	43 x 14	836	611
6	Ilm ü haber defteri	H. 1208 - 1240	45 x 20	354	45
7	Bazi kuyud için atik tahrir defteri	H. 1045 - 1153	42 x 15	44	40
8	Cild-i evvel defteri. Valide suyundan Kopuzderesi¿ne gelen mülhak sulari.	H. 1128 - 1224	43 x 14	452	403
9	Cild-i sâni defteri	H. 1191 - 1223	43 x 15	511	405
10	Rah-i abilik defteri	H. 1237 - 1341	54 x 20	192	112
11	Suyolcular nazâreti ve bazi ashab-i mesalihin kuyudat defteri	H. 1262 - 1337	45 x 20	156	86
12/1	Müteferrik yazilara ait defter	H. 1288- 1292	51 x 19	166	161
12/2	Kesif defteri	H. 1258-1278	-	93	-
13/1	Kirkçesme¿ye mahsus defter	H. 1253 - 1341	51 x 19	404	170
13/2	Beyoglu	H. 1285-1286	-	88	-
14/1	Kirkçesme Ikinci defteri	H. 1254 - 1326	55 x 20	386	320
14/2	Kesf-i sâni		-	51	-
15	Halkali sularina mahsus defter	H. 1252 - 1276	54 x 19	460	335
16	Bogaziçi Taksim su kayid defteri (Rumelihisari)	H. 1252 - 1328	54 x 19	468	388
17	Üsküdar'dan Pasabahçe'ye kadar cari olan sularin kuyudat defteri	H. 1253 - 1329	56 x 20	124	82
18	Devairden olan ilm ü haber defteridir.	H. 1276 - 1311	56 x 20	190	48
19	Cihat kaleminden vürud eden ilm ü haber defteri	H. 1264 - 1284	54 x 19	180	21
20	Mukaseme defteri	H. 1265 - 1269	55 x 19	132	28
21	Mukaseme defteri	H. 1264 - 1275	54 x 19	100	20
22	Mukaseme defteri	H. 1264 - 1301	54 x 19	264	88
23	Uzun su yollari masarifatindan devair ve havuzlar hisselerinin mikdarat cüz¿dani defteri	H. 1295	55 x 20	202	150
24	Uzun bendlerin civarinda bulunan havuzlarla kemerlerin mesafelerini ve bazi çesmelerin ve su yolu nizamatini gösterir defterdir.	H. 1145 - 1303	55 x 20	186	166
25	Kirkçesme suyolu kayit defteri	H. 1306	56 x 41	156	131
26	Halkali sulari kayit defteri	-	56 x 41	108	81
27	Bogaziçi ve Beyoglu cihetlerindeki ashab-i miyaha mahsus defter	H. 1279-1306	56 x 41	142	120
28	Ashab-i miyahin tahrir defteri	H. 1306	56 x 41	44	26
29	Ba¿zi kuyud-i atika defteri	H. 1279 - 1283	51 x 21	524	405
30	Kirkçesme sulari birinci defter	-	56 x 41	388	357
31	Kirkçesme sulari kayit defteri	-	56 x 41	498	486
32	Halkali sulari kayit defteri	-	56 x 41	498	473
33	Taksim sulari kayit defteri	-	56 x 41	478	425
34	Ashab-i miyaha ve çesmelere isabet eden su miktarlari kayit defteri. (39 no. ile gözüküyor.)	-	56 x 41	300	239

Projenin ikinci ana kaynagi ise Istanbul Müftülügü Ser¿i Siciller Arsivi¿nde yer alan 15 adet Mâ-i lezîz defteridir. Bu defterlerin ilki olan 256 no.lu defter arsivde bulunamadigindan arastirmamiza dahil edilememistir. Defterlerin tablosu asagidadir.

Tablo 2:

Istanbul Müftülügü Ser¿i Siciller Arsivi Eyüp Kadiligi Sicil Defterleri Arasinda Yer Alan

Ma-i leziz Defterleri Katologu

DEFTER NUMARASI	DEFTERIN ADI VE KONUSU	IHTIVA ETTIGI YILLAR	EBADI	VARAK ADEDI
256	Ma-i leziz	H. 1191 - 1200	44x15	96
258	Ma-i leziz	H. 1200 - 1207	47x17	234
280	Ma-i leziz	H. 1207 - 1209	37x17	74
285	Ma-i leziz	H. 1209 - 1211	37,5x16	71
293	Ma-i leziz	H. 1211 - 1212	37,5x16	45
299